Schrijvers wisselen vaker van gereedschap dan ze verwachten. Een programma wordt niet meer bijgewerkt, de prijs van een abonnement schiet omhoog, er dient zich een betere manier van werken aan, of een serie groeit gewoon uit de plek waar ze begon. Het proza overleeft de verhuizing meestal wel. Wat verloren gaat, is alles eromheen: de karakternotities, de wereldregels, de outline, de scèneplannen, de aantekeningen over wie in hoofdstuk twaalf wat weet. Bij een lang boek of een serie is dat materiaal het eigenlijke werkkapitaal, en het is precies het deel dat het vaakst wordt achtergelaten. Deze gids gaat over wat een story bible in softwaretermen eigenlijk is, waarom hij slecht reist, en wat je moet controleren voordat je de export van een tool met zijn inhoud vertrouwt.
Een manuscript is meer dan zijn proza
Stel je de werkbestanden van een voltooide roman voor. De hoofdstukken zijn er, maar ook een lijst met personages, elk met een eigen geschiedenis en stem. Er zijn pagina's over plaatsen, facties en de werking van de magie. Er is een outline, vaak in meerdere generaties, en er zijn plannen op scèneniveau die vastleggen wat elke scène moet doen. Is het boek onderdeel van een serie, dan is er ook een lopend beeld van de stand van het verhaal: wie het geheim kent, wie dood is, wat de heldin nog in haar rugzak draagt.
Noem dat alles samen de story bible. Schrijvers bouwen hem langzaam op, en hij is de reden dat deel drie consistent kan blijven met deel één. Het is ook de plek waar de meeste van je beslissingen wonen, eenmaal vastgelegd zodat je ze nooit opnieuw hoeft te nemen. Een verloren versie van het manuscript kun je herschrijven met een goede bible. Een verloren bible betekent dat je jaren aan beslissingen moet reconstrueren uit je geheugen en uit het proza zelf. Dat gaat traag, en op die manier sluipen er tegenstrijdigheden in deel drie.
Waar een story bible werkelijk leeft
In een gewone tekstverwerker is de bible een verzameling documenten die je zelf hebt gemaakt, dus verhuizen komt neer op bestanden kopiëren. Gespecialiseerde schrijftools werken anders. Zij slaan personages, locaties en plotpunten op als records in hun eigen database, met velden, tags en verbanden ertussen. Die structuur maakt ze nuttig - je ziet elke scène waarin een personage voorkomt, of je filtert de outline op plotlijn - en maakt ze tegelijk moeilijk te verlaten.
Als zo'n tool een export aanbiedt, is het de moeite waard te vragen waarvoor die export is ontworpen. Veel exports draaien om het manuscript, want dat is wat schrijvers naar redacteuren, agenten en uitgevers sturen: een Word-bestand, een EPUB, een PDF. Het proza komt er prachtig uit. Het gestructureerde materiaal, het deel dat als records en niet als tekst is opgeslagen, komt er misschien apart uit, gedeeltelijk, of helemaal niet. Sommige tools exporteren het proza en houden de story bible binnenshuis. Dat is niet per se kwade trouw. Exportfuncties worden gebouwd voor de meest gangbare vraag, en 'stuur het manuscript ergens heen' komt veel vaker voor dan 'verhuis mijn hele project'.
De verbanden zijn het moeilijkste
Zelfs als een tool zijn bible wel exporteert, is een platte lijst met karakternotities maar een deel van wat je hebt opgebouwd. De verbanden tussen de dingen dragen veel van de betekenis.
Bedenk wat een werkend project weet. Deze scène wordt verteld vanuit het gezichtspunt van dit personage. Deze drie personages komen erin voor. Deze plotlijn opent in hoofdstuk vier en wordt opgelost in hoofdstuk twintig. Dit personage kwam het verraad te weten in hoofdstuk negen, dus ze kan er in hoofdstuk vijftien niet verbaasd over doen. Elk van die feiten is een verband tussen twee records, en in een database worden die verbanden vastgehouden door interne verwijzingen, niet door woorden op een pagina.
Een export die elk record als apart document uitschrijft en de verbanden laat vallen, geeft je de stukken zonder de constructie. Je kunt het met de hand herbouwen, maar bij een serie kan dat dagen werk betekenen, en de subtiele verbanden - een verandering van toestand die aan één specifieke scène is verankerd - raken als eerste kwijt. Een goede export houdt de verbanden expliciet, zodat iets of iemand die het bestand later leest kan zien welk personage welk is en waar elk feit thuishoort.
Wat je controleert voordat je een export vertrouwt
Het moment om een export te testen is voordat je hem nodig hebt, zolang het project gezond is en de tool nog voor je openstaat. Vijf vragen dekken het grootste deel.
Bevat hij de bible, niet alleen het boek? Zoek je personages, plaatsen en naslagdocumenten in de uitvoer, met hun volledige tekst en niet alleen hun namen. Controleer ook outlines en scèneplannen, en alle notities die aan afzonderlijke scènes hangen.
Kan een mens hem lezen? Open de bestanden in een gewone teksteditor. Markdown en platte tekst verouderen goed en openen overal; een propriëtair binair bestand opent alleen in het programma dat het maakte, en dat ondermijnt het hele doel.
Kan een programma hem lezen? Leesbaar voor mensen is op zichzelf niet genoeg als de structuur weg is. Een gestructureerd formaat zoals JSON, waarin de verbanden tussen records via verwijzingen bewaard blijven, laat een andere tool het project opnieuw opbouwen in plaats van dat jij alles overtypt.
Is het formaat beschreven? Een gepubliceerde beschrijving van het bestand - wat elk onderdeel bevat, hoe records naar elkaar verwijzen - maakt van een export iets waar elke tool en elke behulpzame programmeur mee uit de voeten kan. Een niet-gedocumenteerde export is een formaat dat alleen de maker volledig begrijpt.
Dekt hij de hele serie? Delen je boeken een cast en een wereld, controleer dan of het gedeelde materiaal bij elk boek meekomt en of je meer dan één boek tegelijk kunt exporteren.
Doe de rondreis
De meest veelzeggende test is een project exporteren en meteen weer importeren, in dezelfde tool of in een nieuw account. Als de tool zijn eigen export niet kan lezen, helpt het bestand je weinig wanneer er iets misgaat. Kan hij het wel, vergelijk dan de twee: zijn alle personages er, met hun volledige uitwerking? Weten de scènes nog wie erin zitten? Klopt de outline? Wat er bij de rondreis ontbreekt, zal er zeker ontbreken wanneer je ergens anders heen verhuist.
Bewaar bij die gelegenheid een kopie van die export buiten de tool, en maak er een gewoonte van na elke grote planningssessie. Clouddiensten verliezen zelden gegevens, maar accounts worden geblokkeerd, bedrijven veranderen van koers, en een kopie die je zelf in handen hebt is de enige waarop je kunt rekenen.
Kies een tool die je kunt verlaten
De tool die je het makkelijkst een lang project toevertrouwt, is meestal de tool die vertrekken makkelijk maakt. Een export die alles meeneemt, in een vorm die andere software kan lezen, is een belofte die de tool in code heeft vastgelegd in plaats van in woorden. Kijk bij het wegen van een nieuwe schrijftool eerst naar de uitgang en dan pas naar de ingang. Vraag wat eruit komt, in welke vorm, en of het ook weer terug kan.
Novelmint is met die test in gedachten gebouwd. Een hele serie wordt geëxporteerd als één open projectbestand: Markdown die je overal kunt lezen, plus gedocumenteerde JSON die de verbanden tussen personages, plaatsen, plotlijnen, hoofdstukplannen, beats en proza bewaart, met de omslag van elk boek erbij. Datzelfde bestand importeert weer als nieuwe serie of in de serie waaruit het kwam, zodat een back-up iets is wat je ook echt kunt terugzetten.