نویسندگان بیش از آنچه انتظار دارند ابزارهایشان را عوض میکنند. برنامه‌ای دیگر به‌روز نمی‌شود، قیمت اشتراکی ناگهان بالا می‌رود، شیوهٔ کار بهتری از راه می‌رسد، یا یک مجموعه‌داستان صرفاً از جایی که در آن شروع شده بزرگ‌تر میشود. معمولاً متن از این جابه‌جایی سالم بیرون می‌آید. آنچه گم میشود هر چیزی است که پیرامون متن قرار دارد: یادداشتهای شخصیتها، قواعد جهان داستان، طرح کلی، برنامهٔ صحنهها، و ثبت اینکه تا فصل دوازدهم چه کسی چه چیزی را می‌داند. برای یک کتاب بلند یا یک مجموعه، همین مواد سرمایهٔ واقعی کار است، و بیشتر از همه در معرض جاماندن. این راهنما دربارهٔ این است که یک «کتاب مرجع داستان» (story bible) از نظر نرم‌افزاری دقیقاً چیست، چرا انتقالش دشوار است، و پیش از آنکه صادرات (export) هر ابزاری را مورد اعتماد قرار دهید چه چیزهایی را باید بسنجید.
یک دستنوشته بیش از متن آن است
پرونده‌های کاری یک رمان تمام‌شده را مجسم کنید. فصلها آن‌جا هستند، اما فهرست شخصیتها هم هست، با گذشته و لحن هر کدام. صفحاتی دربارهٔ مکانها، دسته‌ها و گروه‌ها، و شیوهٔ کار جادو وجود دارد. طرح کلی هست، اغلب در چند نسل پیاپی، و برنامه‌های سطح صحنه که می‌گویند هر صحنه باید چه کاری انجام دهد. اگر کتاب بخشی از یک مجموعه باشد، حس جاریِ وضعیت داستان هم هست: چه کسی راز را فهمیده، چه کسی مرده، و قهرمان هنوز چه چیزی در کوله‌اش دارد.
همهٔ این‌ها را کتاب مرجع داستان بنامید. نویسندگان آن را آهسته میسازند، و دلیلی است که کتاب سوم می‌تواند با کتاب اول سازگار بماند. همچنین جایی است که بیشتر تصمیمهای شما در آن زندگی میکنند، یک بار نوشته شده تا هرگز مجبور نشوید دوباره آن‌ها را بگیرید. پیش‌نویسِ ازدست‌رفته را می‌توان از روی یک کتاب مرجع خوب بازنویسی کرد. اما کتاب مرجعِ ازدست‌رفته یعنی بازسازی سال‌ها تصمیم از حافظه و از روی خود متن، که کاری کند است و دقیقاً همان راهی است که تناقض‌ها به کتاب سوم راه می‌یابند.
کتاب مرجع داستان واقعاً کجا زندگی می‌کند
در یک واژه‌پرداز ساده، کتاب مرجع مجموعه‌ای از سندهایی است که خودتان ساخته‌اید، پس انتقالش فقط کپی کردن پرونده‌هاست. ابزارهای نویسندگیِ تخصصی فرق دارند. آن‌ها شخصیتها، مکانها و نقاط طرح را بهصورت رکورد در پایگاه دادهٔ خودشان نگه می‌دارند، با فیلد، برچسب و پیوند میان آن‌ها. همین ساختار است که آن‌ها را مفید می‌کند - می‌توانید همهٔ صحنه‌هایی را ببینید که یک شخصیت در آن‌ها حضور دارد، یا طرح کلی را بر اساس رشتهٔ طرح پالایش کنید - و همین است که ترک‌شان را سخت می‌کند.
وقتی چنین ابزاری امکان خروجی گرفتن میدهد، باید پرسید این خروجی برای چه کاری طراحی شده است. بسیاری از آن‌ها حول محور دستنوشته ساخته شده‌اند، چون چیزی که نویسندگان برای ویراستار، نمایندهٔ ادبی و ناشر می‌فرستند همان است: یک پروندهٔ Word، یک EPUB، یک PDF. متن به‌زیبایی بیرون می‌آید. اما مواد ساختاریافته، یعنی بخشی که بهصورت رکورد نگه داشته شده نه متن، ممکن است جداگانه، ناقص یا اصلاً بیرون نیاید. برخی ابزارها متن را صادر میکنند و کتاب مرجع را در درون خود نگه می‌دارند. لزوماً هیچ‌یک از این‌ها سوءنیت نیست. قابلیت‌های خروجی برای رایجترین درخواست ساخته میشوند، و «دستنوشته را جایی بفرست» بسیار رایج‌تر از «کل پروژهٔ مرا منتقل کن» است.
بخش دشوار، پیوندهاست
حتی وقتی ابزاری کتاب مرجعش را صادر می‌کند، فهرستی تخت از یادداشتهای شخصیتها فقط بخشی از چیزی است که ساخته‌اید. ارتباط میان چیزها بخش بزرگی از معنا را حمل می‌کند.
به آنچه یک پروژهٔ زنده می‌داند فکر کنید. این صحنه از دید این شخصیت روایت میشود. این سه شخصیت در آن حضور دارند. این رشتهٔ طرح در فصل چهارم باز میشود و در فصل بیستم به پایان می‌رسد. این شخصیت در فصل نهم از خیانت باخبر شد، پس نمی‌تواند در فصل پانزدهم وانمود کند از آن شگفت‌زده است. هر یک از این واقعیت‌ها پیوندی میان دو رکورد است، و در پایگاه داده این پیوندها با ارجاع‌های درونی نگه داشته میشوند، نه با کلمات روی صفحه.
خروجی‌ای که هر رکورد را بهصورت سندی جداگانه می‌نویسد و پیوندها را کنار می‌گذارد، قطعه‌ها را بدون مونتاژ به شما میدهد. می‌توانید دستی بازسازی‌اش کنید، اما در یک مجموعه این کار ممکن است روزها طول بکشد، و پیوندهای ظریف - تغییر وضعیتی که به یک صحنهٔ مشخص لنگر انداخته - اولین چیزهایی هستند که گم میشوند. یک خروجی خوب پیوندها را صریح نگه می‌دارد، تا هر چیزی که بعدها پرونده را می‌خواند بتواند تشخیص دهد کدام شخصیت کدام است و هر واقعیت به کجا تعلق دارد.
پیش از اعتماد به یک خروجی، چه چیزهایی را بسنجید
زمان آزمودن خروجی پیش از آن است که به آن نیاز داشته باشید، وقتی پروژه سالم است و ابزار هنوز در دسترس شماست. پنج پرسش بیشتر موارد را پوشش میدهد.
آیا کتاب مرجع را شامل میشود، نه فقط کتاب را؟ در خروجی دنبال شخصیتها، مکانها و سندهای مرجع‌تان بگردید، با متن کامل‌شان، نه فقط نام‌هایشان. طرح‌های کلی و برنامه‌های صحنه و هر یادداشتی را که به صحنه‌های جداگانه پیوست شده نیز بررسی کنید.
آیا یک انسان می‌تواند آن را بخواند؟ پرونده‌ها را در یک ویرایشگر متن معمولی باز کنید. Markdown و متن ساده خوب پیر میشوند و همه‌جا باز میشوند؛ یک پروندهٔ دودویی اختصاصی فقط در برنامه‌ای باز میشود که آن را ساخته، و این هدف را از بین می‌برد.
آیا یک برنامه می‌تواند آن را بخواند؟ اگر ساختار از بین رفته باشد، قابل‌خواندن‌بودن برای انسان به‌تنهایی کافی نیست. قالبی ساختاریافته مانند JSON، با پیوندهای میان رکوردها که از طریق ارجاع حفظ شده‌اند، همان چیزی است که اجازه میدهد ابزار دیگری پروژه را بازسازی کند و شما مجبور نباشید دوباره تایپش کنید.
آیا قالب مستند شده است؟ توصیفی منتشرشده از پرونده - هر بخش چه چیزی را در خود دارد، رکوردها چگونه به یکدیگر اشاره میکنند - خروجی را به چیزی تبدیل می‌کند که هر ابزار یا هر برنامه‌نویس کمک‌رسانی بتواند با آن کار کند. خروجیِ بدون مستندات قالبی است که فقط سازنده‌اش آن را به‌طور کامل می‌فهمد.
آیا کل مجموعه را پوشش میدهد؟ اگر کتاب‌های شما یک گروه شخصیت و یک جهان را به اشتراک می‌گذارند، بررسی کنید که مواد مشترک همراه هر کتاب بیرون می‌آید و می‌توانید بیش از یک کتاب را هم‌زمان صادر کنید.
رفت‌وبرگشت را آزمایش کنید
گویاترین آزمون این است که پروژه‌ای را صادر کنید و بلافاصله دوباره وارد کنید، در همان ابزار یا در یک حساب تازه. اگر ابزار نتواند خروجی خودش را بخواند، آن پرونده وقتی اتفاقی بیفتد کمک زیادی به شما نخواهد کرد. اگر بتواند، دو نسخه را مقایسه کنید: آیا همهٔ شخصیتها با مدخل کامل‌شان آن‌جا هستند؟ آیا صحنهها هنوز می‌دانند چه کسانی در آن‌ها حضور دارند؟ آیا طرح کلی همخوان است؟ هر چه در رفت‌وبرگشت جا بماند، قطعاً وقتی به جای دیگری بروید هم جا خواهد ماند.
در همین حین، نسخه‌ای از آن خروجی را جایی بیرون از ابزار نگه دارید، و پس از هر جلسهٔ برنامه‌ریزی بزرگ این را عادت کنید. سرویس‌های ابری به‌ندرت داده را از دست می‌دهند، اما حساب‌ها قفل میشوند، شرکت‌ها مسیرشان را عوض میکنند، و نسخه‌ای که خودتان در اختیار دارید تنها نسخه‌ای است که می‌توانید روی آن حساب کنید.
ابزاری را برگزینید که بتوانید از آن بروید
ابزاری که اعتماد کردن به آن برای یک پروژهٔ بلند از همه آسان‌تر است، معمولاً همان است که رفتن را آسان می‌کند. خروجی‌ای که همه‌چیز را بیرون می‌برد، در شکلی که نرم‌افزارهای دیگر بتوانند بخوانند، تعهدی است که ابزار در کد پذیرفته نه در قول و وعده. وقتی ابزار نویسندگی تازه‌ای را می‌سنجید، پیش از راه ورود به راه خروج نگاه کنید. بپرسید چه چیزی بیرون می‌آید، به چه شکلی، و آیا برمی‌گردد.
Novelmint با همین آزمون در ذهن ساخته شده است. یک مجموعهٔ کامل بهصورت یک پروندهٔ پروژهٔ باز صادر میشود: Markdown که همه‌جا می‌توانید بخوانید، به‌علاوهٔ JSON مستندشده که پیوندهای میان شخصیتها، مکانها، رشتههای طرح، برنامهٔ فصلها، ضرباهنگ‌های داستان (beats) و متن را حفظ می‌کند، با جلد هر کتاب. همان پرونده هم بهصورت یک مجموعهٔ تازه و هم در مجموعه‌ای که از آن آمده وارد میشود، پس پشتیبانگیری چیزی است که واقعاً می‌توانید بازیابیاش کنید.